Prawo spadkowe jest częścią prawa cywilnego, która reguluje wszelkie kwestie związane z dziedziczeniem - przejściem spadku ze spadkodawcy na spadkobierców. Dział ten ściśle wiąże się z innymi działami prawa cywilnego. Prawa i obowiązki majątkowe podmiotu fizycznego nie wygasają w chwili śmierci tegoż podmiotu, lecz przechodzą w formie spadku na inne osoby. A zatem prawo spadkowe normuje skutki prawne śmierci osoby fizycznej.

Prawo spadkowe reguluje w szczególności podmioty uprawnione do dziedziczenia. Spadkobiercami mogą być spadkobiercy testamentowi - wyznaczeni przez samego spadkodawcę w testamencie oraz spadkobiercy ustawowi - wskazane przez ustawę osoby z rodziny zmarłego.

Ponadto prawo spadkowe określa stanowisko prawne spadkobiercy - odpowiedzialność za długi spadkodawcy, stwierdzenie nabycia spadku, prawo do przyjęcia lub odrzucenia spadku.

Stanowi również pewne instytucje pozostające w związku z dziedziczeniem, jak np. zachowek (będący ochroną interesów najbliższej rodziny), zbycie spadku (przeniesienie praw wynikających z dziedizczenia na inną osobę w drodze umowy).

Nie ma obowiązku sporządzania testamentu w kancelarii notarialnej. Prawo spadkowe zezwala na samodzielne przygotownaie takiego dokumentu. Pisząc testament pamiętać należy o trzech podstawowych zasadach, które muszą być spełnione, aby dokument był prawomocny.

Po pierwsze cały testament musi zostać napisany przez spadkodawcę - odręcznie. Nie ma możliwości sporządzenia egzemplarzu drukowanego i ograniczenia się wyłącznie do stawienia podpisu pod tekstem. Dzięki temu można jednoznacznie stwierdzić, że testator jest autorem dokumentu.

Po drugie konieczny jest czytelny podpis. Należy użyć jednej z czterech dopuszczalnych form: imię i nazwisko, nazwisko, jedno nazwisko z dwuczłonowego, pseudonim, którym autor na co dzień się posługiwał. Nie można użyc parafki czy samych tylko inicjałów.

Po trzecie warto zamieścić w dokumencie datę. Testament bez daty jest prawomocny, jeśli nie ma żadnych wątpliwości co do stanu testatora. Jeśli przed śmiercią spadkodawca był ubezwłasnowolniony, a na jego testamencie brakuje daty, dokument ten zostanie uznany za nieważny.

Spełnienie tych trzech warunków jest łatwe i daje gwarancję późniejszego uznania testamentu w świetle prawa.

Polskie prawo spadkowe zezwala na dwojakie przeprowadzenie postępowania po śmierci spadkodawcy, niezaleznie od tego, czy mamy do czynienia z dziedziczeniem testamentowym czy też ustawowym. Postępowanie spadkowe może zostać przeprowadzone u notariusza lub też na drodze sądowej.

Pierwsza możliwość jest dla uczestników znacznie bardziej komfortowa. Czas trwania jest duzo krótszy niż w sądzie, a w dodatku nie ma tu obowiązku regionalizacji - można udać się do dowolnego notariusza na terenie naszego kraju. W przypadku postępowania sądowego, sprawą zajmuje się sąd właściwy dla miejsca, w którym był zameldowany spadkodawca. Aby móc skorzystać z usług notariusza trzeba jednak spełnić jeden zasadniczy warunek - wszyscy uczestnicy postępowania muszą być ze sobą zgodni. Sporne sprawy prowadzić może bowiem tylko sąd.

W świetle naszego prawa, jeśli zmarły nie pozostawił po sobie zapisu testamentowego, to jego majątek przechodzi w ręce spadkobierców ustawowych. I tak w pierwszej kolejności prawo do dziedziczenia ma małżonek zmarłego oraz ich dzieci, przy czym małżonek otrzymuje połowę spadku, a druga połowa w równych częsciach przypada dzieciom.

Jeśli zmarły nie pozostawił po sobie najbliższej rodziny wymienionej wyżej, prawo do spadku przechodzi na jego wnuki. Jeśli z kolei i tych brakuje, wszystko dziedziczą rodzice. Na końcu listy uprawnionych do otrzymania spadku znajduje się rodzeństwo.

Oczywiście kolejność tą można zmienić w dowolny sposób, jednak do tego konieczne jest sporządzenie choćby odręcznego, niezarejestrowanego testamentu.

W potocznym rozumieniu wydziedziczenie to nieuwzględnienie prawowitych spadkobierców w testamencie i przepisanie całego majątku osobie lub osobom spoza kręgu upoważnionych do spadku.

Z prawnego punktu widzenia w takiej sytuacji rodzina testatora i tak ma prawo do części spadku w postaci zachowku. Zachowek to pewna kwota pieniężna, o którą w ciąglu 5 lat od otwarcia testamentu mogą wystąpić prawowici spadkobiercy. Zachowek wypłaca osoba, która odziedziczyła spadek po zmarłym.

Zgodnie z prawem testator ma jednak możliwość pozbawić rodzinę prawa do zachowku. Taka sytuacja ma miejsce, gdy członek rodziny dopuścił się przestępstwa przeciewko zdrowiu lub życiu, w sposób rażący łamał zasady społecznego współżycia. Pozbawienie członka rodziny prawa do zachowku nazywane jest wydziedziczeniem.

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt ustawy, w myśl której zmienią się stawki za postępowania cywilne.

Stawki miałyby wzrosnąć m.in. w przypadku spraw spadkowych z 50 zł do 100zł. Tańszy będzie na=tomiast rozwód. Jeśli małżonkowie mają dziecko i polubownie załatwią kwestię władzy rodzicielskiej, to mogą liczyć na zwrot połowy kosztów (cała kwota wynosi obecnie 600zł). Mniej zapłacimy także za odzyskiwanie długów, a za dojazd własnym samochodem na rozprawę, świadek otrzyma poniesionych zwrot kosztów.

W myśl przepisów kodeksu cywilnego prawo do przejęcia najmu po zmarłym mieszkańcu ma osoba, która pozostawała w “faktycznym wspólnym pożyciu” z dotychczasowym najemcą. Opierając się na tym zapisie, w październiku bieżącego roku sąd odmówił przejęcia najmu partnerowi zmarłemu najemcy. Powodem był związek homoseksualny.

Sąd uzasadnił, iż przepis prawa cywilnego, na którym się opierał, dotyczy jedynie osób pozostających w związku heteroseksualnym. Sprawą już zajęła się Helsińska Fundacja Praw Człowieka, wskazując na rażącą dykryminację osób o odmiennej orientacji seksualnej.

Nowelizacja kodeksu cywilnego wprowadzi tzw. „zapis windykacyjny”. Umożliwi on wskazanie w testamencie, jakie przedmioty mają przypaść poszczególnym osobom. Nabycie przedmiotu zapisu przez zapisobiercę nastąpi natomiast już w chwili otwarcia spadku, bez konieczności podejmowania dodatkowych działań.

- Rodziny sukcesywnie podają numery kont, na które przekazywane są zasiłki. Pomoc jest udzielana w sposób i w terminie zgodnym z życzeniem rodziny: na konto bankowe lub do rąk własnych. Każda z rodzin otrzymuje 40 tys. złotych – informuje MSWiA. Na zasiłki państwo przeznaczy łącznie ponad 3,8 mln złotych.

Premier Donald Tusk podpisał również uchwałę, na mocy której rząd przeznaczył 20 mln zł na sfinansowanie uroczystości pogrzebowych oraz kosztów związanych z pochówkiem osób tragicznie zmarłych w katastrofie.

Na czym polega wydziedziczenie?

Wydziedziczenie

Wydziedziczenie pozbawia uprawnionego możliwości spadkobrania poprzez powołanie innych spadkobierców lub sporządzenie testamentu negatywnego ( nie powołującego nikogo do spadku, wskazuje natomiast, kogo spadkodawca wyłącza od dziedziczenia). Powoduje wyłączenie spadkobiercy od dziedziczenia po spadkodawcy, ponadto jednak pozbawia go zachowku. Spadkodawca jeszcze za swego życia - w testamencie - postanawia o wydziedziczeniu danej osoby.

Kogo można wydziedziczyć?

Wydziedziczyć można jedynie osoby, które są uprawnione do zachowku, czyli:

• zstępnych spadkodawcy,

• jego rodziców

• i małżonka.

Zachowek łączy się z pewnym uczuciem etycznym, zgodnie z którym najbliżsi spadkodawcy powinni uzyskać jakakolwiek korzyść majątkową spadku. Wydziedziczenie pozbawiające zachowku osoby bliskie spadkodawcy, nie może być stosowane w sposób niekontrolowany, swobodny. Dlatego też ustawodawca zamieścił w przepisach prawa katalog okoliczności , które uzasadniają wydziedziczenie spadkobiercy.

Jakie są przyczyny wydziedziczenia?

Katalog przyczyn wydziedziczenia zawarty w Kodeksie cywilnym ma charakter zamknięty. Jeżeli spadkodawca powoła się na okoliczności inne niż te, zawarte w katalogu wydziedziczenie będzie prawnie nieskuteczne. Przyczynę wydziedziczenia należy podać w testamencie.

Spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku tylko, jeżeli uprawniony do zachowku:

1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

2. dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.

3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Wydziedziczeni jest ważne w przypadku gdy przyczyna wydziedziczenia wynika jasno z treści testamentu. Spadkodawca nie przywołując okoliczności uzasadniających decyzje wydziedziczenia, nie jest w stanie wydziedziczyć krewnego wg prawa.

Jakie skutki wywołuje wydziedziczenie?

Wydziedziczenie spadkodawcy powoduje przede wszystkim ten skutek, że nie może on dziedziczyć po spadkodawcy, który go wydziedziczył.

Wydziedziczenie pozbawia uprawnionego zachowku. Wiąże się z niemożnością dziedziczenia po określonym spadkobiercy. Wydziedziczenie różni się od testamentu negatywnego, gdyż w przypadku testamentu negatywnego spadkobierca wyłączony jest od dziedziczenia po spadkodawcy, nie traci jednak możliwości skorzystania z instytucji zachowku. Należy jednak wspomnieć, iż wydziedziczenie pomimo tego, że pozbawia spadku, udziału spadkowego oraz zachowku, nie wyklucza uzyskania korzyści majątkowej ze spadku w postaci zapisu.

Wydziedziczenie ma zawsze charakter ściśle osobisty, tylko osoba, które dopuściła się co najmniej jednego z czynów opisanych w katalogu przesłanek, może zostać wydziedziczona. A więc zstępni wydziedziczonego nie ponoszą żadnych skutków wydziedziczenia, chyba, że ich także dotyczy jakakolwiek z przesłanek wydziedziczenia.

Czy wydziedziczenie ma charakter ostateczny?

Skutki wydziedziczenia można zniwelować na kilka sposobów, jak np. przebaczenie wydziedziczonemu przez spadkodawcę, wtedy nie jest konieczna zmiana treści ostatecznej woli testatora (Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 14 czerwca 1971 r. III CZP 24/71). Oczywiście przebaczenie musi mieć miejsce po wydziedziczeniu uprawnionego do zachowku.

W przypadku, gdy spadkobierca zmieni treść testamentu, sporządzi nowy lub odwoła już sporządzony wydziedziczenie również zostaje anulowane.

Jeżeli sąd uznał wydziedziczenie za nieważne, to testament tylko w tym zakresie (tj. pozbawienia zachowku) jest nieskuteczny - nie wpłynie to na pozostałe rozrządzenia testamentowe i na dziedziczenie.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. -Kodeks cywilny (Dz. U. 1964 r., Nr 16, poz. 93, ze zmianami)